<style>
#wpadminbar #wp-admin-bar-wccp_free_top_button .ab-icon:before {
	content: "\f160";
	color: #02CA02;
	top: 3px;
}
#wpadminbar #wp-admin-bar-wccp_free_top_button .ab-icon {
	transform: rotate(45deg);
}
</style>
{"id":13689,"date":"2025-09-20T23:59:34","date_gmt":"2025-09-20T23:59:34","guid":{"rendered":"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/?post_type=yada_wiki&#038;p=13689"},"modified":"2025-09-30T00:28:20","modified_gmt":"2025-09-30T00:28:20","slug":"los-sofistas-en-atenas-009","status":"publish","type":"yada_wiki","link":"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas-009\/","title":{"rendered":"Los sofistas en Atenas 009"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Parte de:<\/span><\/p>\n<p lang=\"it-IT\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\"><span lang=\"es-ES\">Los sofistas en Atenas. La salida<\/span><span lang=\"es-ES\"> ret\u00f3rica al dilema tr\u00e1gico \/ <\/span>1. Una ciudad con dos almas<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_13538\" aria-describedby=\"caption-attachment-13538\" style=\"width: 76px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-13538\" src=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Antonio_Capizzi-200x300.jpg\" alt=\"\" width=\"76\" height=\"114\" srcset=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Antonio_Capizzi-200x300.jpg 200w, https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Antonio_Capizzi-683x1024.jpg 683w, https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Antonio_Capizzi-768x1152.jpg 768w, https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Antonio_Capizzi-1024x1536.jpg 1024w, https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Antonio_Capizzi-1365x2048.jpg 1365w, https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Antonio_Capizzi-300x450.jpg 300w, https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Antonio_Capizzi-scaled.jpg 1706w\" sizes=\"auto, (max-width: 76px) 100vw, 76px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-13538\" class=\"wp-caption-text\">Ant\u014dnius Capitiensis historicus (1926-2003)<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 14pt; color: #808000;\">\u0112RVD\u012aTI\u014cRIBVS <\/span><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/ervditioribvs\/\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 14pt;\">***<\/span><\/a><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h1 lang=\"it-IT\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"><span lang=\"es-ES\">Los sofistas en Atenas<\/span><span lang=\"es-ES\"> 009<\/span><\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\">Algunos han querido ver en la independencia de <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Regiones_de_la_Antigua_Grecia#%C3%81tica\">\u00c1tica<\/a> respecto al dominio <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Dorios\">d\u00f3rico<\/a> la ra\u00edz de una menor conservaci\u00f3n del patrimonio <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Civilizaci%C3%B3n_mic%C3%A9nica\">mic\u00e9nico<\/a> en esa regi\u00f3n. Esto debido a que los dorios utilizaron en la medida de lo posible lo que quedaba de la espl\u00e9ndida civilizaci\u00f3n que ellos mismos destruyeron. Esta opini\u00f3n contiene una verdad solo parcial, dado que Atenas ya era una fortaleza mic\u00e9nica, y que el primitivo <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Templo_de_Atenea_Nik%C3%A9\">templo de Atenea<\/a> formaba parte del palacio del <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Anax_(rey)\"><em>wanax<\/em><\/a>. Pero tambi\u00e9n, esta verdad parcial confirma nuestra opini\u00f3n de que la extra\u00f1eza frente al mundo d\u00f3rico, aunque hel\u00e9nico y no muy distante del mic\u00e9nico, permiti\u00f3 a Atenas y a \u00c1tica conservar (como la <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Regiones_de_la_Antigua_Grecia#Arcadia\">Arcadia<\/a>) tradiciones pre-mic\u00e9nicas, es decir, <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Civilizaci%C3%B3n_minoica\">min\u00f3icas<\/a> o incluso neol\u00edticas (<a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Per%C3%ADodo_hel%C3%A1dico\">hel\u00e1dicas<\/a>). La <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Gea\">Tierra<\/a>, madre de <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Erictonio_de_Atenas\">Erictonio<\/a>&#8211;<a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Erecteo\">Erecteo<\/a> \u2014y a trav\u00e9s de \u00e9l del pueblo ateniense\u2014 era adorada en <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Phlya\">Fl\u00eda<\/a> y en <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Mirrinunte\">Mirrinunte<\/a>, no lejos de Atenas.<span lang=\"es-ES\"><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"1\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-1\">1<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-1\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"1\">Paus\u0101nias, <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 31, 4.<\/span><\/span> Tambi\u00e9n era adorada, aunque en menor medida, en toda \u00c1tica, donde recib\u00eda sacrificios en primavera como <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Gea\">Gea<\/a> <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Kour%C3%B3trofo\">Kurotr\u00f3phos<\/a> (\u0393\u1fc6 \u039a\u03bf\u03c5\u03c1\u03bf\u03c4\u03c1\u03cc\u03c6\u03bf\u03c2; \u00abTierra nutricia del ni\u00f1o\u00bb, con claro referente a <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Erictonio_de_Atenas\">Erictonio<\/a>) o como Chloe <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Dem%C3%A9ter\">Dem\u00e9ter<\/a> (\u00abDem\u00e9ter verde\u00bb).<span lang=\"es-ES\"><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"2\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-2\">2<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-2\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"2\">Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 22, 3; cfr. <em>S. Inscr. Gr.<\/em> Dittenberger n.\u00ba 615; Corn\u016btus, <em>Theol. Gr<\/em>., 28; Sophocl\u0113s, <em>Oedipus Col\u014dn\u0113us<\/em>, 1600.<\/span><\/span> De Erictonio se veneraba la tumba en el recinto del templo de Atenea,<span lang=\"es-ES\"><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"3\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-3\">3<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-3\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"3\">Apollod., <em>Biblioth<\/em>., III, 14, 7.<\/span><\/span> pero este m\u00edtico rey-serpiente, evidente recuerdo del \u00abse\u00f1or\u00bb neol\u00edtico que siempre resurg\u00eda de la tumba como la serpiente de su vieja piel,<span lang=\"es-ES\"><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"4\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-4\">4<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-4\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"4\">Sobre esta simbolog\u00eda v\u00e9ase CAPITIENSIS, <em>L\u2019uomo a due anime<\/em>, cit., pp. 35-36.<\/span><\/span> continuaba viviendo como <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Paredros\"><em>paredros<\/em><\/a> (\u03c0\u03ac\u03c1\u03b5\u03b4\u03c1\u03bf\u03c2) junto a la diosa poliade<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"5\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-5\">5<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-5\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"5\">Esto es, diosa local, protectora de la ciudad.<\/span> bajo la forma de la sagrada serpiente dom\u00e9stica (\u03bf\u1f30\u03ba\u03bf\u03c5\u03c1\u03cc\u03c2 \u1f44\u03c6\u03b9\u03c2) honrada y alimentada en su templo.<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"6\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-6\">6<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-6\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"6\">Herod., <em>Hist<\/em>., VIII, 41; Aristoph., <em>L\u0233sistrata<\/em>, 759; Phylarchus apud H\u0113sychius Alexandr\u012bnus, <em>Lexic<\/em>., et Photius, <em>Lexic<\/em>., s.v.; Pl\u016btar., <em>Themis<\/em>, 10.<\/span> Hoy podemos ver esta serpiente acompa\u00f1ada por la diosa en un jarr\u00f3n de figuras rojas en el Museo Nacional de Atenas y tambi\u00e9n escondida bajo su escudo en la gran estatua <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Atenea_P%C3%A1rtenos\">crisoelefantina<\/a> del <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Fidias#Obras\">Parten\u00f3n<\/a> esculpida por <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Fidias\">Fidias<\/a>.<span lang=\"es-ES\"><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"7\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-7\">7<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-7\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"7\">Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., 24, 7.<\/span> <\/span>Otra divinidad considerada \u00ab<a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Pelasgos\">pel\u00e1sgica<\/a>\u00bb (es decir, aborigen y prehel\u00e9nica) era <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Hermes\">Hermes<\/a> <a href=\"https:\/\/dle.rae.es\/itif%C3%A1lico\">itif\u00e1lico<\/a>;<span lang=\"es-ES\"><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"8\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-8\">8<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-8\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"8\">Herod., <em>Hist<\/em>., II, 51.<\/span><\/span> y divinidades muy antiguas, posteriormente conocidas como <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Apolo\">Apolo<\/a>, <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Hermes\">Hermes<\/a> <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Pan_(mitolog%C3%ADa)\">Pan<\/a>, eran veneradas en el lado norte de la Acr\u00f3polis.<span lang=\"es-ES\"><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"9\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-9\">9<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-9\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"9\">Nicander., <em>Frag<\/em>., fr. 74, e cfr. MINGAZZINI, G. \u00abI culti delle grotte sacre del lato nord dell\u2019Acropoli\u00bb, <em>Bollettino di studi storico-religiosi<\/em>, n.\u00ba 1-3 (1921).<\/span><\/span> Tambi\u00e9n, ciertamente prehel\u00e9nico, era el h\u00e9roe <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Croc%C3%B3n\">Croc\u00f3n<\/a> Eleusio.<span lang=\"es-ES\"><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"10\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-10\">10<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-10\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"10\">Nicand., <em>Frag<\/em>., fr. 56, e cfr, MELLINCK, M. J. <em>Hyakinthos<\/em>, Utrecht: Kemink, 1943.<\/span><\/span> Extra\u00f1as y muy antiguas tambi\u00e9n eran la diosa tracia <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Bendis\">Bendis<\/a> y <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Artemisa\">Artemisa<\/a> <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Templo_de_Artemisa_Taur%C3%B3pola\">Taur\u00f3pola<\/a>, venerada en <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Braur%C3%B3n\">Braur\u00f3n<\/a> por ni\u00f1as disfrazadas de <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Furry_fandom\">osas<\/a>.<span lang=\"es-ES\"><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"11\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-11\">11<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-11\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"11\">Aristoph., <em>L\u0233sistr<\/em>., 645 et <em>schol<\/em>; Eustath. <em>ad \u012aliadem<\/em>, 331, 26. Sobre el culo \u00e1tico de Bendis, v\u00e9ase: NILSSON, M. P. \u00abBendis in Athen\u00bb, Lund, 1942.<\/span><\/span><span lang=\"es-ES\"> No hubo cultos m\u00e1s t\u00edpicos y significativos que el de las <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Erinias\">Erinias<\/a> en el <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Are%C3%B3pago\">Are\u00f3pago<\/a><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"12\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-12\">12<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-12\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"12\">Aeschylus, <em>Eum<\/em>., 804-807; Eur\u012bp., <em>Elec<\/em>., 1070-1072; Th\u016bc\u0233d., <em>Hist<\/em>., I, 126, 11; Polemon ap <em>Schol. Soph. Oed. Col<\/em>., 37-39 y 42-43 y 89; Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 28, 6-7; L\u016bcian, <em>D\u0113 Dom\u014d<\/em>, 18; <em>Schol. Aeschin<\/em>., C. Timarch., I, 188 C; H\u0113sych. Alexandr., <em>Lexic<\/em>., s.v. \u00ab<em>Deuter\u00f3potmoi<\/em>\u00bb.<\/span><\/span><span lang=\"es-ES\"> y el de <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Prometeo\">Prometeo<\/a> Tit\u00e1n en <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Colono_(Grecia)\">Colono<\/a>.<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"13\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-13\">13<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-13\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"13\">Soph., <em>Oed. Col<\/em>., 55-56 et <em>Schol<\/em>.; Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 30, 2.<\/span> Los atenienses percib\u00edan su car\u00e1cter pre-ol\u00edmpico, como demuestra la forma en que Esquilo, al presentar dichas divinidades al p\u00fablico ciudadano, resalta la antig\u00fcedad de Prometeo (que ya hab\u00eda presenciado la ca\u00edda de dos tiranos c\u00f3smicos)<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"14\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-14\">14<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-14\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"14\">Aeschylus, <em>Prom<\/em>., 956-957.<\/span> y de las <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Erinias\">Erinias<\/a> (\u00abdivinidades antiguas\u00bb guardianas de \u00ableyes antiguas\u00bb).<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"15\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-15\">15<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-15\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"15\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 727-728<\/span> Adem\u00e1s de su antig\u00fcedad, el tr\u00e1gico resalta su car\u00e1cter subterr\u00e1neo: una vez que el primero es hijo de la Tierra,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"16\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-16\">16<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-16\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"16\">Aesch., <em>Prom<\/em>., 209-210.<\/span> a la que regresar\u00e1 cuando sea arrojado \u00abal <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Inframundo_griego\">Hades<\/a> sin luz y a las oscuras profundidades alrededor del <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/T%C3%A1rtaro_(mitolog%C3%ADa)\">T\u00e1rtaro<\/a>\u00bb,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"17\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-17\">17<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-17\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"17\">Aesch., <em>Prom<\/em>., 1028-1029.<\/span> y las segundas son hijas de la Noche,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"18\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-18\">18<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-18\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"18\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 791-792 = 821-822; 1034.<\/span> \u00abnegras\u00bb,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"19\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-19\">19<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-19\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"19\">Aesch., <em>Ag<\/em>., 463-464; <em>Eum<\/em>., 52; 370.<\/span> como las divinidades femeninas arc\u00e1dicas, \u00abdiosas subterr\u00e1neas\u00bb<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"20\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-20\">20<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-20\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"20\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 115.<\/span> que \u00abhabitan el oscuro T\u00e1rtaro all\u00e1 abajo bajo tierra\u00bb,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"21\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-21\">21<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-21\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"21\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 71-72.<\/span> nacidas de la sangre y por tanto atentas solo a la sangre,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"22\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-22\">22<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-22\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"22\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 166-167; 212; 247; e cfr. H\u0113siod., <em>Theog<\/em>., 183-185.<\/span> y reciben sacrificios humanos;<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"23\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-23\">23<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-23\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"23\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 187-188.<\/span> finalmente, tanto Prometeo<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"24\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-24\">24<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-24\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"24\">Aesch., <em>Prom<\/em>., 955; 960.<\/span> como las Erinias,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"25\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-25\">25<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-25\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"25\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 150; 166; 721-722; 731; 846 = 876.<\/span> en Esquilo, llaman \u00abnuevos dioses\u00bb a los se\u00f1ores del Olimpo, y el primero considera que las segundas son m\u00e1s poderosas que el mismo Zeus.<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"26\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-26\">26<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-26\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"26\">Aesch., <em>Prom<\/em>., 515-518. Sobre el car\u00e1cter ct\u00f3nico de la Erinias y de Prometeo en Atenas v\u00e9ase CAPITIENSIS, A. \u00abMente elevata e mente profonda\u00bb, in AA. VV., <em>Il Sublime: contributi per la storia d\u00ec un\u2019idea. Studi in onore di Giuseppe Martano<\/em>, Napoli: Morano 1983, pp. 68-73.<\/span> <\/span>En Atenas, las Erinias (o Eum\u00e9nides, o Venerables) eran llamadas \u00abmaldiciones\u00bb (\u1f08\u03c1\u03b1\u03af),<span lang=\"es-ES\"><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"27\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-27\">27<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-27\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"27\">Aesch., <em>Eum<\/em>. 417.<\/span><\/span> y no era un simple nombre: la maldici\u00f3n tantas veces resucitada que pesaba sobre el clan de los <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Alcme%C3%B3nidas\">Alcme\u00f3nidas<\/a>, involucrando a <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Cl%C3%ADstenes_de_Atenas\">Cl\u00edstenes<\/a> y (por parte de madre) tambi\u00e9n a <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Pericles\">Pericles<\/a>, hab\u00eda sido causada por la profanaci\u00f3n del templo de las Santas Diosas (es decir, de las Erinias, en el Are\u00f3pago) por parte de sus antepasados;<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"28\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-28\">28<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-28\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"28\">Th\u016bc\u0233d., <em>Hist<\/em>., I, 126-127.<\/span> por lo que es muy probable que las mismas diosas fueran invocadas a\u00fan, al final del siglo V, en las maldiciones p\u00fablicas dirigidas a <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Alcib%C3%ADades\">Alcib\u00edades<\/a>,<span lang=\"es-ES\"><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"29\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-29\">29<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-29\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"29\">Pl\u016btar., <em>Alcib<\/em>. 22.<\/span><\/span> quien tambi\u00e9n estaba emparentado con los Alcme\u00f3nidas, en relaci\u00f3n con la mutilaci\u00f3n de la <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Herma\">Herma<\/a> que se le <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Herma#Mutilaci%C3%B3n_en_415_a._C._en_Atenas\">atribu\u00eda<\/a>. El panorama estrictamente paleoagr\u00edcola aparece de forma muy clara en el \u00e9xodo de las Eum\u00e9nides:<span lang=\"es-ES\"><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"30\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-30\">30<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-30\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"30\">Aesch., <em>Eum<\/em>., espec. vv. 780-803; 902-909; 938-945.<\/span><\/span> las divinidades del inframundo, precisamente por ser tales, tienen en sus manos el crecimiento de las plantas alimenticias, por lo que pueden provocar hambrunas y enfermedades si son hostiles, y buenas cosechas si son benevolentes. A este nivel, las dos almas de Atenas, la j\u00f3nica-nobiliaria y la aut\u00f3ctona-popular, toman la forma de los nuevos y los antiguos dioses; es decir, de las divinidades ol\u00edmpicas y de las otras que no fueron admitidas en el <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Olimpo#El_Olimpo_mitol%C3%B3gico\">Olimpo<\/a> o (como <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Dem%C3%A9ter\">Dem\u00e9ter<\/a>, <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Dioniso\">Dioniso<\/a>, <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Hermes\">Hermes<\/a>) admitidas en una posici\u00f3n subordinada.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_13856\" aria-describedby=\"caption-attachment-13856\" style=\"width: 199px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-13856 size-medium\" src=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/NACIMIENTO-DE-ERICTONIO_2413-199x300.jpg\" alt=\"\" width=\"199\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/NACIMIENTO-DE-ERICTONIO_2413-199x300.jpg 199w, https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/NACIMIENTO-DE-ERICTONIO_2413-300x453.jpg 300w, https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/NACIMIENTO-DE-ERICTONIO_2413.jpg 500w\" sizes=\"auto, (max-width: 199px) 100vw, 199px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-13856\" class=\"wp-caption-text\">Nacimiento de <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Erictonio_de_Atenas\">Erictonio<\/a>: <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Atenea\">Atenea<\/a> recibe al ni\u00f1o de manos de la madre tierra <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Gea\">Gea<\/a>. <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Hefesto\">Hefesto<\/a> contempla la escena. Cara A de un <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Estamno\">estamno<\/a> \u00e1tico de figuras rojas, 470-460 a.C.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas-010\/\"><span lang=\"la-VA\">Perge ad sequ<\/span><span lang=\"la-VA\">\u0113<\/span><span lang=\"la-VA\">ns caput<\/span><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas-008\/\"><span lang=\"la-VA\">Redde ad prius caput<\/span><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas-009\/\"><span lang=\"la-VA\">Perge ad initium paginae huius<\/span><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas\/#los-sofistas-en-atenas-sumario\"><span lang=\"la-VA\">Perge ad indicem<\/span><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h1 lang=\"it-IT\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"><span lang=\"es-ES\">Ant\u014dni<\/span><span lang=\"es-ES\">\u012b <\/span><span lang=\"es-ES\">Capitiensis <\/span><span lang=\"es-ES\">verba 009<\/span><\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 12pt;\"><span lang=\"it-IT\">Qualcuno ha voluto vedere nell\u2019indipendenza dell\u2019Attica dal dominio dorico la radice di una minore conservazione del patrimonio miceneo in quella regione: i Dori, infatti, utilizzarono per quanto possibile ci\u00f2 che rimaneva della splendida civilt\u00e0 da essi distrutta. Ci\u00f2 contiene una verit\u00e0 solo parziale, dato che Atene era gi\u00e0 una fortezza micenea, e che il primitivo tempio di Atena faceva parte del palazzo del <em>wanax<\/em>; ma anche tale verit\u00e0 parziale ci conferma nell\u2019opinione che l\u2019estraneit\u00e0 al mondo dorico, comunque ellenico e non lontanissimo da quello miceneo, consentiva ad Atene e all\u2019Attica di conservare (come l\u2019Arcadia) tradizioni pre-micenee, e cio\u00e8 minoiche o addirittura neolitiche (elladiche). La Terra, madre di Erittonio-Eretteo e per suo tramite del popolo ateniese, era adorata a Flia e a Mirrinunte, non lontano da Atene,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"31\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-31\">31<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-31\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"31\">Paus\u0101nias, <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 31, 4.<\/span> e un po\u2019in tutta l\u2019Attica rriceveva sacrifici in primavera come Gea Kurotr\u00f3phos (\u0393\u1fc6 \u039a\u03bf\u03c5\u03c1\u03bf\u03c4\u03c1\u03cc\u03c6\u03bf\u03c2; \u00abTerra nutrice del bimbo\u00bb, con chiaro riferimento ad Erittonio) o come Chloe Demeter (\u00abverde Demetra\u00bb);<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"32\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-32\">32<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-32\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"32\">Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 22, 3; cfr. <em>S.<\/em> <em>Inscr. Gr.<\/em> Dittenberger n.\u00ba 615; Corn\u016btus, <em>Theol<\/em>. Gr., 28; Sophocl\u0113s, <em>Oedipus Col\u014dn\u0113us<\/em>, 1600.<\/span> di Erittonio si venerava la tomba nel recinto del tempio di Atena,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"33\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-33\">33<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-33\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"33\">Apollod., <em>Biblioth<\/em>., III, 14, 7.<\/span> ma questo mitico re-serpente, evidente ricordo del neolitico \u00absignore\u00bb sempre risorgente dalla tomba come il serpente dalla vecchia pelle,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"34\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-34\">34<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-34\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"34\">Su questa simbologia si veda CAPITIENSIS, <em>L\u2019uomo a due anime<\/em>, cit., pp. 35-36.<\/span> continuava a vivere come paredro accanto alla dea poliade sotto la forma del sacro serpente domestico (\u03bf\u1f30\u03ba\u03bf\u03c5\u03c1\u03cc\u03c2 \u1f44\u03c6\u03b9\u03c2) onorato e nutrito nel suo tempio,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"35\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-35\">35<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-35\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"35\">Herod., <em>Hist<\/em>., VIII, 41; Aristoph., <em>L\u0233sistrata<\/em>, 759; Phylarchus apud H\u0113sychius Alexandr\u012bnus, <em>Lexic<\/em>., et Photius, <em>Lexic<\/em>., s.v.; Pl\u016btar., <em>Themis<\/em>., 10.<\/span><\/span><span lang=\"it-IT\"> affiancato a lei su un vaso a figure rosse ora al Museo Nazionale di Atene e nascosto sotto il suo scudo nella grande statua criselefantina del Partenone scolpita da Fidia.<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"36\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-36\">36<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-36\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"36\">Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., 24, 7.<\/span> Un\u2019altra divinit\u00e0 ritenuta \u00abpelasgica\u00bb (e cio\u00e8 aborigena e preellenica) era Ermes itifallico;<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"37\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-37\">37<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-37\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"37\">Herod., <em>Hist<\/em>., II, 51.<\/span> e divinit\u00e0 molto antiche, dette poi Apollo, Ermes Pan, erano venerate sul lato settentrionale dell\u2019Acropoli,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"38\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-38\">38<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-38\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"38\">Nicander., <em>Frag<\/em>., fr. 74, e cfr. MINGAZZINI, G. \u00abI culti delle grotte sacre del lato nord dell\u2019Acropoli\u00bb, <em>Bollettino di studi storico-religiosi<\/em>, n.\u00ba 1-3 (1921).<\/span> cos\u00ec come certamente preellenico era l\u2019eroe Crocone Eleusi.<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"39\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-39\">39<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-39\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"39\">Nicand., <em>Frag<\/em>., fr. 56, e cfr, MELLINCK, M. J. <em>Hyakinthos<\/em>, Utrecht: Kemink, 1943.<\/span> Straniere e molto antiche esse pure erano la dea tracia Bendis e la Artemide Taurop\u00f3los onorata a Brauron da bambine camuffate da orse.<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"40\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-40\">40<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-40\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"40\">Aristoph., L\u0233sistr., 645 et schol.; Eustath. ad \u012al\u012badem, 331,26. Sul culto attico di Bendis si veda NILSSON, M. P. \u00abBendis in Anthen\u00bb, Lund, 1942.<\/span> <\/span><span lang=\"it-IT\">Mai culti pi\u00f9 tipici e significativi erano quelli delle Erinni sull\u2019Areopago<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"41\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-41\">41<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-41\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"41\">Aeschylus, <em>Eum<\/em>., 804-807; Eur\u012bp., <em>Elec<\/em>., 1070-1072; Th\u016bc\u0233d., Hist., I, 126, 11; Polemon ap. Schol. Soph. Oed. Col., 37-39 e 42.43 e 89; Paus. Graeciae d\u0113scr., I, 28, 6-7; L\u016bcian., D\u0113 Dom\u014d, 18; Schol. Aeschin., C. Timarch., I, 188 C; H\u0113sych. Alexandr., Lexic., s.v. \u00abDeuter\u00f3potmoi\u00bb.<\/span> <\/span><span lang=\"it-IT\">e di Prometeo Titano a Colono:<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"42\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-42\">42<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-42\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"42\">Soph., <em>Oed. Col<\/em>., 55-56 et <em>Schol<\/em>.; Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 30, 2.<\/span> gli Ateniesi ne sentivano il carattere pre-olimpico, come dimostra il modo in cui Eschilo, presentando al pubblico cittadino le divinit\u00e0 in questione, accentua l\u2019antichit\u00e0 di Prometeo (che ha gi\u00e0 visto cadere due tiranni cosmici)<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"43\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-43\">43<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-43\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"43\">Aeschylus, <em>Prom<\/em>., 956-957.<\/span> e delle Erinni (\u00abantiche dee\u00bb custodi di \u00abantiche leggi\u00bb)<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"44\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-44\">44<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-44\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"44\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 727-728.<\/span> e il loro carattere sotterraneo, una volta che il primo \u00e8 figlio della Terra,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"45\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-45\">45<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-45\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"45\">Aesch., <em>Prom<\/em>., 209-210.<\/span> alla quale ritorner\u00e0 quando verr\u00e0 gettato \u00abnell\u2019Ade senza luce e nelle scure profondit\u00e0 attorno al Tartaro\u00bb,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"46\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-46\">46<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-46\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"46\">Aesch., <em>Prom<\/em>., 1028-1029.<\/span> e le seconde sono figlie della Notte,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"47\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-47\">47<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-47\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"47\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 791-792 = 821-822; 1034.<\/span> \u00abnere\u00bb<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"48\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-48\">48<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-48\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"48\">Aesch., <em>Ag<\/em>., 463-464; <em>Eum<\/em>., 52; 370.<\/span> come le divinit\u00e0 femminili arcadiche, \u00abdee sotterranee\u00bb<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"49\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-49\">49<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-49\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"49\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 115.<\/span> che \u00ababitano l\u2019oscuro Tartaro laggi\u00f9 sotto terra\u00bb,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"50\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-50\">50<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-50\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"50\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 71-72.<\/span> nate dal sangue e perci\u00f2 attente solo al sangue,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"51\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-51\">51<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-51\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"51\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 166-167; 212; 247; e cfr. H\u0113siod., <em>Theog<\/em>., 183-185.<\/span> e ricevono sacrifici umani;<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"52\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-52\">52<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-52\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"52\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 187-188.<\/span> infine sia Prometeo<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"53\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-53\">53<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-53\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"53\">Aesch., <em>Prom<\/em>., 955; 960.<\/span> che le Erinni,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"54\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-54\">54<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-54\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"54\">Aesch., <em>Eum<\/em>., 150; 166; 721-722; 731; 846 = 876.<\/span> in Eschilo, chiamano \u00abnuovi d\u00e8i\u00bb i signori d\u2019Olimpo, e il primo ritiene che le seconde siano pi\u00f9 forti dello stesso Zeus.<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"55\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-55\">55<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-55\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"55\">Aesch., <em>Prom<\/em>., 515-518. Sul carattere cton\u00eco delle Erinni e di Prometeo ad Atene si veda CAPITIENSIS, A. \u00abMente elevata e mente profonda\u00bb, in AA. VV., <em>Il Sublime: contributi per la storia d\u00ec un\u2019idea. Studi in onore di Giuseppe Martano<\/em>, Napoli: Morano 1983, pp. 55 sgg., alle pp. 68-73.<\/span> Ad Atene le Erinni (o Eumenidi, o Venerande) erano dette \u00abmaledizioni\u00bb,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"56\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-56\">56<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-56\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"56\">Aesch., <em>Eum<\/em>. 417.<\/span> e non era un semplice nome: la maledizione tante volte riesumata che gravava sul clan degli Alcmeonidi, coinvolgendo Clistene e (da parte di madre) anche Pericle, era stata causata dalla profanazione del tempio delle Sante Dee (e cio\u00e8 delle Erinni, sull\u2019Areopago) ad opera di loro antenati;<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"57\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-57\">57<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-57\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"57\">Th\u016bc\u0233d., <em>Hist<\/em>., I, 126-127.<\/span><\/span><span lang=\"it-IT\"> cosicch\u00e8 \u00e8 assai probabile che le stesse dee venissero invocate ancora, alla fine del quinto secolo, nelle maledizioni pubbliche riservate ad Alcibiade,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"58\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-58\">58<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-58\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"58\">Pl\u016btar., <em>Alcib<\/em>. 22.<\/span> imparentato egli pure con gli Alcmeonidi, in relazione alla mutilazione delle erme a lui attribuita. Il quadro prettamente paleo-agricolo appare assai limpido nell\u2019esodo delle <em>Eumenidi<\/em>:<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"59\" data-mfn-post-scope=\"00000000000007750000000000000000_13689\"><a href=\"javascript:void(0)\"  role=\"button\" aria-pressed=\"false\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-59\">59<\/a><\/sup><span id=\"mfn-content-00000000000007750000000000000000_13689-59\" role=\"tooltip\" class=\"modern-footnotes-footnote__note\" tabindex=\"0\" data-mfn=\"59\">Aesch., <em>Eum<\/em>., spec. vv. 780-803; 902-909; 938-945.<\/span> le divinit\u00e0 del sottosuolo, proprio perch\u00e9 tali, hanno nelle loro mani la crescita delle piante alimentari, cosicch\u00e9 possono provocare carestie e malattie se ostili, buon raccolto se benevole. A questo livello le due anime di Atene, la ionica-gentilizia e la autoctona-popolare, prendono la forma dei nuovi e degli antichi d\u00e8i; vale a dire delle divinit\u00e0 olimpiche e delle altre non ammesse nell\u2019Olimpo o (come Demetra, Dioniso, Ermes) ammesse in posizione subordinata.<\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas-010\/\"><span lang=\"la-VA\">Perge ad sequ<\/span><span lang=\"la-VA\">\u0113<\/span><span lang=\"la-VA\">ns caput<\/span><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas-008\/\"><span lang=\"la-VA\">Redde ad prius caput<\/span><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas-009\/\"><span lang=\"la-VA\">Perge ad initium paginae huius<\/span><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas\/#los-sofistas-en-atenas-sumario\"><span lang=\"la-VA\">Perge ad indicem<\/span><\/a><\/p>\n<h1 style=\"text-align: justify;\"><span lang=\"la-VA\" style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">I\u016bra<\/span><\/h1>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">(CC) 2025. Traducci\u00f3n de <strong><em>\u0100trium Philosophicum<\/em><\/strong> de un escurridizo volumen editado en la colecci\u00f3n \u00abLas Ranas\u00bb. La publicaci\u00f3n de estos fragmentos promueve la difusi\u00f3n en castellano de la obra del profesor Capitiensis con fines acad\u00e9micos y de formaci\u00f3n.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-13330 aligncenter\" src=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/creative-commons-symbols-300x111.jpg\" alt=\"\" width=\"146\" height=\"54\" srcset=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/creative-commons-symbols-300x111.jpg 300w, https:\/\/atriumphilosophicum.es\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/creative-commons-symbols.jpg 477w\" sizes=\"auto, (max-width: 146px) 100vw, 146px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas-010\/\"><span lang=\"la-VA\">Perge ad sequ<\/span><span lang=\"la-VA\">\u0113<\/span><span lang=\"la-VA\">ns caput<\/span><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas-008\/\"><span lang=\"la-VA\">Redde ad prius caput<\/span><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas-009\/\"><span lang=\"la-VA\">Perge ad initium paginae huius<\/span><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas\/#los-sofistas-en-atenas-sumario\"><span lang=\"la-VA\">Perge ad indicem<\/span><\/a><\/p>\n<h1 lang=\"it-IT\"><span lang=\"es-ES\">Notas<\/span><\/h1>\n<ul class=\"modern-footnotes-list \"><li><span>1<\/span><div>Paus\u0101nias, <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 31, 4.<\/div><\/li><li><span>2<\/span><div>Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 22, 3; cfr. <em>S. Inscr. Gr.<\/em> Dittenberger n.\u00ba 615; Corn\u016btus, <em>Theol. Gr<\/em>., 28; Sophocl\u0113s, <em>Oedipus Col\u014dn\u0113us<\/em>, 1600.<\/div><\/li><li><span>3<\/span><div>Apollod., <em>Biblioth<\/em>., III, 14, 7.<\/div><\/li><li><span>4<\/span><div>Sobre esta simbolog\u00eda v\u00e9ase CAPITIENSIS, <em>L\u2019uomo a due anime<\/em>, cit., pp. 35-36.<\/div><\/li><li><span>5<\/span><div>Esto es, diosa local, protectora de la ciudad.<\/div><\/li><li><span>6<\/span><div>Herod., <em>Hist<\/em>., VIII, 41; Aristoph., <em>L\u0233sistrata<\/em>, 759; Phylarchus apud H\u0113sychius Alexandr\u012bnus, <em>Lexic<\/em>., et Photius, <em>Lexic<\/em>., s.v.; Pl\u016btar., <em>Themis<\/em>, 10.<\/div><\/li><li><span>7<\/span><div>Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., 24, 7.<\/div><\/li><li><span>8<\/span><div>Herod., <em>Hist<\/em>., II, 51.<\/div><\/li><li><span>9<\/span><div>Nicander., <em>Frag<\/em>., fr. 74, e cfr. MINGAZZINI, G. \u00abI culti delle grotte sacre del lato nord dell\u2019Acropoli\u00bb, <em>Bollettino di studi storico-religiosi<\/em>, n.\u00ba 1-3 (1921).<\/div><\/li><li><span>10<\/span><div>Nicand., <em>Frag<\/em>., fr. 56, e cfr, MELLINCK, M. J. <em>Hyakinthos<\/em>, Utrecht: Kemink, 1943.<\/div><\/li><li><span>11<\/span><div>Aristoph., <em>L\u0233sistr<\/em>., 645 et <em>schol<\/em>; Eustath. <em>ad \u012aliadem<\/em>, 331, 26. Sobre el culo \u00e1tico de Bendis, v\u00e9ase: NILSSON, M. P. \u00abBendis in Athen\u00bb, Lund, 1942.<\/div><\/li><li><span>12<\/span><div>Aeschylus, <em>Eum<\/em>., 804-807; Eur\u012bp., <em>Elec<\/em>., 1070-1072; Th\u016bc\u0233d., <em>Hist<\/em>., I, 126, 11; Polemon ap <em>Schol. Soph. Oed. Col<\/em>., 37-39 y 42-43 y 89; Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 28, 6-7; L\u016bcian, <em>D\u0113 Dom\u014d<\/em>, 18; <em>Schol. Aeschin<\/em>., C. Timarch., I, 188 C; H\u0113sych. Alexandr., <em>Lexic<\/em>., s.v. \u00ab<em>Deuter\u00f3potmoi<\/em>\u00bb.<\/div><\/li><li><span>13<\/span><div>Soph., <em>Oed. Col<\/em>., 55-56 et <em>Schol<\/em>.; Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 30, 2.<\/div><\/li><li><span>14<\/span><div>Aeschylus, <em>Prom<\/em>., 956-957.<\/div><\/li><li><span>15<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 727-728<\/div><\/li><li><span>16<\/span><div>Aesch., <em>Prom<\/em>., 209-210.<\/div><\/li><li><span>17<\/span><div>Aesch., <em>Prom<\/em>., 1028-1029.<\/div><\/li><li><span>18<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 791-792 = 821-822; 1034.<\/div><\/li><li><span>19<\/span><div>Aesch., <em>Ag<\/em>., 463-464; <em>Eum<\/em>., 52; 370.<\/div><\/li><li><span>20<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 115.<\/div><\/li><li><span>21<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 71-72.<\/div><\/li><li><span>22<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 166-167; 212; 247; e cfr. H\u0113siod., <em>Theog<\/em>., 183-185.<\/div><\/li><li><span>23<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 187-188.<\/div><\/li><li><span>24<\/span><div>Aesch., <em>Prom<\/em>., 955; 960.<\/div><\/li><li><span>25<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 150; 166; 721-722; 731; 846 = 876.<\/div><\/li><li><span>26<\/span><div>Aesch., <em>Prom<\/em>., 515-518. Sobre el car\u00e1cter ct\u00f3nico de la Erinias y de Prometeo en Atenas v\u00e9ase CAPITIENSIS, A. \u00abMente elevata e mente profonda\u00bb, in AA. VV., <em>Il Sublime: contributi per la storia d\u00ec un\u2019idea. Studi in onore di Giuseppe Martano<\/em>, Napoli: Morano 1983, pp. 68-73.<\/div><\/li><li><span>27<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>. 417.<\/div><\/li><li><span>28<\/span><div>Th\u016bc\u0233d., <em>Hist<\/em>., I, 126-127.<\/div><\/li><li><span>29<\/span><div>Pl\u016btar., <em>Alcib<\/em>. 22.<\/div><\/li><li><span>30<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., espec. vv. 780-803; 902-909; 938-945.<\/div><\/li><li><span>31<\/span><div>Paus\u0101nias, <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 31, 4.<\/div><\/li><li><span>32<\/span><div>Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 22, 3; cfr. <em>S.<\/em> <em>Inscr. Gr.<\/em> Dittenberger n.\u00ba 615; Corn\u016btus, <em>Theol<\/em>. Gr., 28; Sophocl\u0113s, <em>Oedipus Col\u014dn\u0113us<\/em>, 1600.<\/div><\/li><li><span>33<\/span><div>Apollod., <em>Biblioth<\/em>., III, 14, 7.<\/div><\/li><li><span>34<\/span><div>Su questa simbologia si veda CAPITIENSIS, <em>L\u2019uomo a due anime<\/em>, cit., pp. 35-36.<\/div><\/li><li><span>35<\/span><div>Herod., <em>Hist<\/em>., VIII, 41; Aristoph., <em>L\u0233sistrata<\/em>, 759; Phylarchus apud H\u0113sychius Alexandr\u012bnus, <em>Lexic<\/em>., et Photius, <em>Lexic<\/em>., s.v.; Pl\u016btar., <em>Themis<\/em>., 10.<\/div><\/li><li><span>36<\/span><div>Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., 24, 7.<\/div><\/li><li><span>37<\/span><div>Herod., <em>Hist<\/em>., II, 51.<\/div><\/li><li><span>38<\/span><div>Nicander., <em>Frag<\/em>., fr. 74, e cfr. MINGAZZINI, G. \u00abI culti delle grotte sacre del lato nord dell\u2019Acropoli\u00bb, <em>Bollettino di studi storico-religiosi<\/em>, n.\u00ba 1-3 (1921).<\/div><\/li><li><span>39<\/span><div>Nicand., <em>Frag<\/em>., fr. 56, e cfr, MELLINCK, M. J. <em>Hyakinthos<\/em>, Utrecht: Kemink, 1943.<\/div><\/li><li><span>40<\/span><div>Aristoph., L\u0233sistr., 645 et schol.; Eustath. ad \u012al\u012badem, 331,26. Sul culto attico di Bendis si veda NILSSON, M. P. \u00abBendis in Anthen\u00bb, Lund, 1942.<\/div><\/li><li><span>41<\/span><div>Aeschylus, <em>Eum<\/em>., 804-807; Eur\u012bp., <em>Elec<\/em>., 1070-1072; Th\u016bc\u0233d., Hist., I, 126, 11; Polemon ap. Schol. Soph. Oed. Col., 37-39 e 42.43 e 89; Paus. Graeciae d\u0113scr., I, 28, 6-7; L\u016bcian., D\u0113 Dom\u014d, 18; Schol. Aeschin., C. Timarch., I, 188 C; H\u0113sych. Alexandr., Lexic., s.v. \u00abDeuter\u00f3potmoi\u00bb.<\/div><\/li><li><span>42<\/span><div>Soph., <em>Oed. Col<\/em>., 55-56 et <em>Schol<\/em>.; Paus., <em>Graeciae d\u0113scr<\/em>., I, 30, 2.<\/div><\/li><li><span>43<\/span><div>Aeschylus, <em>Prom<\/em>., 956-957.<\/div><\/li><li><span>44<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 727-728.<\/div><\/li><li><span>45<\/span><div>Aesch., <em>Prom<\/em>., 209-210.<\/div><\/li><li><span>46<\/span><div>Aesch., <em>Prom<\/em>., 1028-1029.<\/div><\/li><li><span>47<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 791-792 = 821-822; 1034.<\/div><\/li><li><span>48<\/span><div>Aesch., <em>Ag<\/em>., 463-464; <em>Eum<\/em>., 52; 370.<\/div><\/li><li><span>49<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 115.<\/div><\/li><li><span>50<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 71-72.<\/div><\/li><li><span>51<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 166-167; 212; 247; e cfr. H\u0113siod., <em>Theog<\/em>., 183-185.<\/div><\/li><li><span>52<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 187-188.<\/div><\/li><li><span>53<\/span><div>Aesch., <em>Prom<\/em>., 955; 960.<\/div><\/li><li><span>54<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., 150; 166; 721-722; 731; 846 = 876.<\/div><\/li><li><span>55<\/span><div>Aesch., <em>Prom<\/em>., 515-518. Sul carattere cton\u00eco delle Erinni e di Prometeo ad Atene si veda CAPITIENSIS, A. \u00abMente elevata e mente profonda\u00bb, in AA. VV., <em>Il Sublime: contributi per la storia d\u00ec un\u2019idea. Studi in onore di Giuseppe Martano<\/em>, Napoli: Morano 1983, pp. 55 sgg., alle pp. 68-73.<\/div><\/li><li><span>56<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>. 417.<\/div><\/li><li><span>57<\/span><div>Th\u016bc\u0233d., <em>Hist<\/em>., I, 126-127.<\/div><\/li><li><span>58<\/span><div>Pl\u016btar., <em>Alcib<\/em>. 22.<\/div><\/li><li><span>59<\/span><div>Aesch., <em>Eum<\/em>., spec. vv. 780-803; 902-909; 938-945.<\/div><\/li><\/ul>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas-010\/\"><span lang=\"la-VA\">Perge ad sequ<\/span><span lang=\"la-VA\">\u0113<\/span><span lang=\"la-VA\">ns caput<\/span><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas-008\/\"><span lang=\"la-VA\">Redde ad prius caput<\/span><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas-009\/\"><span lang=\"la-VA\">Perge ad initium paginae huius<\/span><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/los-sofistas-en-atenas\/#los-sofistas-en-atenas-sumario\"><span lang=\"la-VA\">Perge ad indicem<\/span><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; font-size: 14pt;\"><strong><span style=\"color: #808000;\">\u0112RVD\u012aTI\u014cRIBVS<\/span> <a href=\"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wiki\/ervditioribvs\/\">***<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"wiki_cats":[],"wiki_tags":[],"class_list":["post-13689","yada_wiki","type-yada_wiki","status-publish","hentry"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wp-json\/wp\/v2\/yada_wiki\/13689","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wp-json\/wp\/v2\/yada_wiki"}],"about":[{"href":"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wp-json\/wp\/v2\/types\/yada_wiki"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13689"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wp-json\/wp\/v2\/yada_wiki\/13689\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13883,"href":"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wp-json\/wp\/v2\/yada_wiki\/13689\/revisions\/13883"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13689"}],"wp:term":[{"taxonomy":"wiki_cats","embeddable":true,"href":"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wp-json\/wp\/v2\/wiki_cats?post=13689"},{"taxonomy":"wiki_tags","embeddable":true,"href":"https:\/\/atriumphilosophicum.es\/home\/wp-json\/wp\/v2\/wiki_tags?post=13689"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}